ΤΟ ΠΑΛΤΟ-ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΝΟΣ ΤΡΕΛΟΥ

Πατέρας του χρυσού αιώνα του ρωσικού πεζογραφικού ρεαλισμού, ο Νικολάι Βασίλιεβιτς Γκόγκολ όρισε πρώτος το περίγραμμα του λογοτεχνικού τοπίου της πατρίδας του. Οι συγγραφείς του ύστερου 19ου αιώνα έγραψαν στη σκιά του θεματικού και αισθητικού του οράματος? οι μοντερνιστές του 20ού αναγνωρίζουν αμέριστα την επίδρασή του.
Τον Γκόγκολ τον ενδιέφερε πολύ το θέμα της τρέλας, των έμμονων ιδεών, το πώς ένας άνθρωπος μπορεί να εκλογικεύει και να ερμηνεύει τον κόσμο γύρω του σύμφωνα με ένα δικό του σύστημα, τελειώς «λογικό» για τον ίδιο και ταυτόχρονα τελείως «παράλογο» για τους άλλους. Και στα δύο διηγήματα του βιβλίου, εκτός από τα μοτίβα της τρέλας και της έμμονης ιδέας, συναντάμε το δημόσιο υπάλληλο που ασφυκτιά στο χαμηλό βαθμό της ιεραρχίας, τη ματαιότητα, τη μωροφιλοδοξία και την κοινωνική υποκρισία ? όλα στον καμβά της Αγίας Πετρούπολης, της πόλης που ύμνησε ο Πούσκιν, αλλά της οποίας μιαν άλλη πλευρά αποτύπωσε ο Γκόγκολ. Και είναι πανταχού παρών ο κυκλοθυμικός χαρακτήρας του συγγραφέα, συνυπάρχει ο συντηρητικός επαρχιώτης με τον οξυδερκή παρατηρητή, ο Ουκρανός παραμυθάς με το ρεαλιστή πεζογράφο.