Έργο της Κερκυραϊκής περιόδου τοῦ ποιητῆ, γραμμένο τὰ χρόνια 1833-1834, ὁ Κρητικὸς ἔφτασε ὣς ἐμᾶς σχεδὸν ἀκέραιος. οἱ μουσικοὶ ζευγαρωτοὶ δεκαπεντασύλλαβοι τοῦ ποιή-
ματος συνδέουν τὸν σολωμὸ μὲ τὴν παράδοση τοῦ Βιτσέντζου κορνάρου, ἐνῶ μὲ τὴ σειρά τους ἀποτελοῦν τὴ γέφυρα πρὸς σημαντικὰ μεταγενέστερα ἔργα τῆς λογοτεχνίας μας, ἀπὸ τὸν Ὅρκο
τοῦ Γεράσιμου Μαρκορᾶ ὣς τὸ Μήτηρ Θεοῦ τοῦ Ἄγγελου σικελιανοῦ. τὸ ἱστορικὸ πλαίσιο τοῦ ποιήματος εἶναι ἕνα ἐπεισόδιο ἀπὸ τὸν ἀγώνα τῆς ἐπαναστατημένης κρήτης τῆς περιόδου 1823-1824. Γιὰ νὰ σωθοῦν ἀπὸ τὴν προέλαση τῶν τουρκικῶν δυνάμεων, ἀγωνιστὲς καὶ ἄμαχοι ἐπιχειροῦν νὰ φυγαδευτοῦν ἀπὸ τὶς δυτικὲς ἀκτὲς τοῦ νησιοῦ μὲ προορισμὸ τὰ ἀγγλοκρατούμενα κύθηρα καὶ τὴν Πελοπόννησο. Πάνω σ’ αὐτὸ τὸ θέμα, ὁ σολωμὸς κεντᾶ ἀριστουργηματικὰ τὴν ἱστορία ἑνὸς νέου κρητικοῦ καὶ τῆς μνηστῆς του: τὸ ναυάγιό τους κοντὰ στὴν ἀκτὴ τῆς Πελοποννήσου, μέσα
σὲ θύελλα καὶ βροντές, τὴν πάλη τους μὲ τὰ κύματα, τὴν ἐμφάνιση στὴν κρίσιμη ὥρα μιᾶς γυναικείας ὁραματικῆς μορφῆς (τῆς ψυχῆς τῆς νέας), τέλος τὴ σωτηρία τοῦ ἥρωα ἀλλὰ καὶ τὸν θάνατο
τῆς κοπέλας. Ὁ χρόνος τῆς σολωμικῆς ἀφήγησης δὲν εἶναι εὐθύγραμμος. Πάνωστὴ μάχη του μὲ τὰ στοιχεῖα τῆς φύσης, ὁ ἥρωας ἀνακαλεῖ διαρκῶς τὸ παρελθὸν ἀλλὰ καὶ προβλέπει τὸ μέλλον, τὴ
συνάντησή τους τὴν ἡμέρα τῆς Ἀνάστασης τῶν νεκρῶν.
Τὸ κείμενο τοῦ Κρητικοῦ τῆς ἔκδοσης τῆς «κίχλης» διαφοροποιεῖται ἀπὸ τὸ κείμενο τῶν προγενέστερων ἐκδόσεων. Ἐπίσης, οἱ Ἑρμηνευτικὲς σημειώσεις ἔχουν συνταχθεῖ εἰδικὰ γιὰ τὴν παρού-
σα ἔκδοση.
