Η αθηναϊκή δημοκρατία, στην ολοκληρωμένη της μορφή, λειτούργησε λιγότερο από δύο αιώνες. Η ιδέα της ωστόσο αναγεννάται διαρκώς, προσφέροντας διδάγματα και πρότυπα για προβληματισμό και μίμηση. Το βιβλίο του Δημήτρη Ι. Κυρτάτα Μαθήματα από την αθηναϊκή δημοκρατία περιστρέφεται ιδιαιτέρως γύρω από σημαντικά προβλήματα του πολιτεύματος. Εξετάζει τις απαρχές και την κατάρρευσή του, τη διαπλοκή της πολιτικής με την οικονομία, τη θέση των δούλων και της θρησκείας, με αναφορά στην καταδίκη του Σωκράτη. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρίσκεται η αντιδιαστολή της άμεσης με την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, που απασχολεί τις σημερινές συζητήσεις για την επικαιρότητα του αθηναϊκού πολιτεύματος.
Ξαναδιαβάζοντας τα Μαθήματα από την αθηναϊκή δημοκρατία λίγους μόλις μήνες μετά την έκδοσή τους βεβαιώθηκα για το αυτονόητο. Υπήρχαν αρκετά κενά τα οποία δεν μπορούσε να δικαιολογήσει ο αποσπασματικός τρόπος συγκρότησης του βιβλίου. Για δύο από αυτά, που αισθανόμουν έτοιμος να διατυπώσω σκέψεις και υποθέσεις, βρήκα μάλιστα την ευκαιρία να μιλήσω σε ένα διεθνές επιστημονικό συμπόσιο και ένα ελληνικό συνέδριο. Προχωρώ έτσι σε μια δεύτερη έκδοση που περιλαμβάνει τέσσερα νέα κεφάλαια. Το πρώτο αναφέρεται στον Κλεισθένη, για τον βίο του οποίου ελάχιστα είναι γνωστά, και τον οποίο είχα, με τη σειρά μου, σχεδόν αποσιωπήσει από αμηχανία. Το δεύτερο αναφέρεται στον Περικλή, μάλιστα στον ιδιωτικό του βίο, γύρω από τον οποίο διατυπώνονταν την εποχή του δυσμενέστατα σχόλια. Το τρίτο δίνει κάποιες βασικές πληροφορίες για την οικονομία της κλασικής Αθήνας που συμβάλλουν, όπως πιστεύω, στην κατανόηση της κοινωνικής της δομής και του πολιτεύματός της. Τέλος, το τέταρτο κεφάλαιο που πρόσθεσα αποτιμά μια σημαντική διάσταση στον τρόπο με τον οποίο η δημοκρατική Αθήνα αντιλαμβανόταν και απέδιδε τη δικαιοσύνη.
