Αντικείμενο του βιβλίου αυτού είναι η θεωρία των τρόπων παραγωγής. Η θεωρία των
τρόπων παραγωγής συγκροτεί το «σκληρό πυρήνα» της μαρξιστικής θεωρίας, γιατί
αποτελεί το «κλειδί» για την αποκρυπτογράφηση των κοινωνικών σχέσεων. Στο
πλαίσιο του Μαρξισμού έχουν διαμορφωθεί ιστορικά διαφορετικές ερμηνείες πάνω
στην έννοια του «τρόπου παραγωγής» οι οποίες εν πολλοίς αντιστοιχούν σε
διακριτά θεωρητικά ρεύματα ανάλυσης της αντιφατικής συνύπαρξης του
καπιταλιστικού με τους μη καπιταλιστικούς τρόπους παραγωγής εντός του
καπιταλιστικού συστήματος. Ο συγγραφέας, αναλύοντας κριτικά την προϋπάρχουσα
σχετική μαρξιστική συζήτηση, συνθέτει μια νέα θεωρητική πρόταση. Μέσω αυτής της
θεωρητικής πρότασης διερευνά, ως παράδειγμα, την οικονομική και ταξική
πραγματικότητα της γεωργίας, ως του κατεξοχήν χώρου εκδήλωσης των αντιφατικών
αποτελεσμάτων της ταξικής πάλης επί των τρόπων παραγωγής.
Τρία είναι τα κύρια σημεία της γενικής θεωρητικής πρότασης που αναπτύσσεται στο
βιβλίο:
Το πρώτο είναι πως πρέπει να θεωρήσουμε έναν τρόπο παραγωγής στην «καθαρή»
μορφή του ως έναν ιστορικά καθορισμένο ιδιαίτερο συνδυασμό των σχέσεων
(παραγωγής) που συγκροτούν τη «μήτρα» του.
Το δεύτερο είναι πως οι κοινωνικές τάξεις μπορούν να ιδωθούν μονάχα ως
αποτέλεσμα και φορείς των σχέσεων παραγωγής ενός τρόπου παραγωγής.
Το τρίτο είναι πως κάτω από την κυριαρχία του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής
μη καπιταλιστικοί τρόποι παραγωγής (όπως για παράδειγμα της απλής
εμπορευματικής παραγωγής) μπορούν όχι μόνο να επιβιώσουν, αλλά και να αναδυθούν
στη δυναμική της καπιταλιστικής ανάπτυξης.
Δύο είναι τα κύρια σημεία της θεωρητικής πρότασης του συγγραφέα για τη
γεωργία: Το πρώτο είναι ότι το έδαφος και ο φορέας της νομικής ιδιοκτησίας του
σε τίποτα δε μεταβάλλουν την έννοια των «καθαρών» τρόπων παραγωγής, επομένως σε
τίποτα δε μεταβάλλουν και τον προσδιορισμό των κοινωνικών τάξεων. Το δεύτερο
είναι ότι είναι ιδιαίτερα στη γεωργία που κάτω από την κυριαρχία του κεφαλαίου
επιβιώνουν, αλλά και αναδύονται μη καπιταλιστικοί τρόποι (αγροτικής) παραγωγής
στο ιστορικό πεδίο των κοινωνικών σχηματισμών.
Η μελέτη «Ιστορικοί Τρόποι Παραγωγής» συμπυκνώνει ολόκληρη τη σχετική
μαρξιστική συζήτηση όχι με τρόπο περιγραφικό ή εγχειριδιακό, αλλά διεισδύοντας
στην ουσία των εννοιών και των επιχειρημάτων. Επιτρέπει έτσι στον αναγνώστη να
αντιληφθεί σε βάθος τα επίδικα θεωρητικά ερωτήματα. Η δεύτερη εξίσου σημαντική
συμβολή της ανάλυσης του Οικονομάκη είναι ότι προβαίνει σε αυτή την παρουσίαση
των διαφορετικών μαρξιστικών προσεγγίσεων με τρόπο κριτικό, δηλαδή
επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα μια νέα πρωτότυπη θεωρητική σύνθεση. Ο συγγραφέας μάς
υπενθυμίζει, και αυτό αποτελεί την τρίτη σημαντική συμβολή του έργου του, ότι η
κατανόηση της έννοιας των τρόπων παραγωγής αποτελεί προϋπόθεση για την ανάλυση
των κοινωνικών τάξεων σε μια σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία, δηλαδή για την
κατανόηση του αντικειμενικού τρόπου άρθρωσής τους στο πεδίο της πάλης των
τάξεων. Η τέταρτη συμβολή του βιβλίου συνίσταται στη διερεύνηση τόσο των
δομικών τάσεων που απορρέουν από την κυριαρχία του καπιταλιστικού τρόπου
παραγωγής, όσο και των ιστορικών προϋποθέσεων που αποκρυσταλλώνονται στο
πλαίσιο της πάλης των τάξεων, από τη συγχώνευση των οποίων προκύπτει η
επικρατούσα σήμερα μορφή αγροτικής οικονομίας στις περισσότερες καπιταλιστικές
χώρες: η διατήρηση της αγροτικής μικροϊδιοκτησίας, ή με άλλα λόγια η μη
επικράτηση της μεγάλης καπιταλιστικής (αγροτικής) επιχείρησης, κατά το πρότυπο
των άλλων οικονομικών τομέων των σύγχρονων καπιταλιστικών κοινωνιών.