Υπάρχει κάτι πιο παράξενο και πιο ανησυχητικό από μια σκιά; Αυτή η αποσπασμένη από το σκοτάδι κηλίδα, αχώριστη συντρόφισσα της όρασής μας, ταράζει τον ύπνο των θνητών από καιρούς αμνημόνευτους & στην καλύτερη περίπτωση προκαλεί σύγχυση και αμηχανία. Το μαρτυρούν οι δοξασίες των λεγόμενων πρωτόγονων λαών, οι λαϊκοί θρύλοι, η λογοτεχνία και μύριες εκφράσεις που βρίσκονται σε όλες τις γλώσσες του κόσμου. Στη μεταφορά του πλατωνικού σπηλαίου, τέλος, η σκιά γνωρίζει την έσχατη κατάπτωση: απομυθοποιείται για να γίνει εικόνα μιας ρηχής, απατηλής και φευγαλέας γνώσης.
Και όμως, μας λέει ο Casati, αυτός ο αρνητικός απολογισμός ίσως να είναι άδικος. Γιατί, κατάλληλα αξιοποιημένη, η σκιά έχει επίσης σταθεί ένα πολύτιμο βοήθημα στην υποκειμενική αλλά και στην επιστημονική γνώση: εκεί που η ανθρώπινη ματιά αποδεικνύεται ανίσχυρη εκείνη εξακολουθεί να τροφοδοτεί τη σκέψη. Ρωτήστε τα επιφανή και λιγότερο επιφανή μέλη της Λέσχης της Σκιάς: από τον Ερατοσθένη και τον Αρίσταρχο ως το Γαλιλαίο και τον Κέπλερ, από το Λεονάρντο και τον Αλμπέρτι ως τους Ντεζάργκ και Πονσελέ. Και, πρώτα-πρώτα, η αστρονομία, στον αρχαίο και το νεώτερο κόσμο, στηρίχτηκε πάνω στην ερμηνεία των σκιών: εκείνη μας δίδαξε την αιτία των εκλείψεων, το σχήμα και το μέγεθος της γης, μας υποψίασε για τις πραγματικές αποστάσεις μεταξύ των ουράνιων σωμάτων και για τη διάταξη του ηλιακού συστήματος, μας αποκάλυψε την αληθινή φύση της σελήνης και των πλανητών. Ας προσθέσουμε στον κατάλογο τις απαρχές της μαθηματικής γεωγραφίας (τη μέτρηση του πλάτους και του μήκους) και τη μέτρηση του χρόνου με τους διάφορους τύπους ηλιακών ρολογιών. Αλλά, τα διδάγματα της σκιάς δεν σταματούν εκεί. Από μία άποψη, όλη η εξέλιξη της δυτικής ζωγραφικής οφείλεται στην κατανόηση και τον επιδέξιο χειρισμό των σκιών. Ένα βήμα παραπέρα, αυτή η θεωρία των σκιών (ταυτισμένη σχεδόν με τη γέννηση της προοπτικής) κληροδοτήθηκε στα νεώτερα μαθηματικά που της έδωσαν μια οριστική και επιστημονική μορφή.
Τούτο το βιβλίο αφηγείται, με ύφος ζωηρό και με κριτικό πνεύμα, την «ιστορία της σκιάς», που δεν είναι κάτι άλλο από μια περιπέτεια στους λαβύρινθους που περιπλανήθηκε η ανθρώπινη γνώση.
