Ο Μανόλης Αναγνωστάκης υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές της μεταπολεμικής γενιάς και ένας από τους πιο πολιτικοποιημένους λογοτέχνες της χώρας μας. Τον ονόμασαν “ο ποιητής της ήττας” επειδή όλα του τα ποιήματα εκφράζουν μια ματαίωση, μια απογοήτευση και μια θλίψη, αναφορικά με τη συνεχή διάψευση των οραμάτων της αριστεράς.

 

 

Με καταγωγή από το Ρέθυμνο της Κρήτης, γεννιέται στη Θεσσαλονίκη το 1925, από πατέρα διάσημο γιατρό. Οι παππούδες του ήταν ο ένας εισαγγελέας Εφετών και ο άλλος βουλευτής με τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Στην κατοχή εντάσσεται στην ΕΠΟΝ. Πολιτικοποιείται έντονα και το 1948, κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, συλλαμβάνεται και ένα χρόνο αργότερα καταδικάζεται σε θάνατο από έκτακτο στρατοδικείο. Για δύο ολόκληρα χρόνια κάθε μέρα περίμενε την εντολή να τον πάνε στο απόσπασμα. Κάθε μέρα θα μπορούσε να είναι η τελευταία, έως το 1951, όταν με τα μέτρα περί γενικής αμνηστίας απελευθερώνεται. 

 

 

 

 

Το 1955 φεύγει για τη Βιέννη, όπου σπουδάζει ιατρική και ολοκληρώνει την ειδικότητά του, ως ακτινολόγος. Μετά το πέρας των σπουδών, επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη, όπου εργάζεται ως γιατρός, πάντοτε όμως συνεχίζοντας να γράφει ποίηση. Γράφει αδιάλειπτα από το 1941 έως και το 1978. “Δεν είμαι επαγγελματίας ποιητής. Αισθάνομαι την ποίηση σαν τρόπο έκφρασης επειδή δεν μπορούσα να εκφραστώ διαφορετικά”, είπε κάποτε. Δεν αποδέχτηκε ποτέ τον χαρακτηρισμό “Ποιητής της ήττας”. Θεωρούσε ότι αυτό που εκφράζουν τα ποιήματα του δέν είναι ήττα, αλλά αγωνία, για το τέλος μιας εποχής, για το τέλος της ποίησης. Θεωρούσε τον εαυτό του πολιτικό, αλλά και ερωτικό ποιητή. Σύμφωνα με τη δική του ανάλυση με την ποίηση του εκφράζει την πολιτική “μέσα από μια ερωτική κατάσταση όμως”.

 

 

Ἡ ἀγάπη εἶναι ὁ φόβος…

Ἡ ἀγάπη εἶναι ὁ φόβος ποὺ μᾶς ἑνώνει μὲ τοὺς ἄλλους

Ὅταν ὑπόταξαν τὶς μέρες μας καὶ τὶς κρεμάσανε σὰ δάκρυα

Ὅταν μαζί τους πεθάνανε σὲ μίαν οἰκτρὴ παραμόρφωση

Τὰ τελευταῖα μας σχήματα τῶν παιδικῶν αἰσθημάτων

Καὶ τί κρατᾷ τάχα τὸ χέρι ποὺ οἱ ἄνθρωποι δίνουν;

Ξέρει νὰ σφίγγει γερὰ ἐκεῖ ποὺ ὁ λογισμός μας ξεγελᾷ

Τὴν ὥρα ποὺ ὁ χρόνος σταμάτησε καὶ ἡ μνήμη ξεριζώθηκε

Σὰ μίαν ἐκζήτηση παράλογη πέρα ἀπὸ κάθε νόημα;

…

Το έργο του Αναγνωστάκη θεωρείται ότι έχει επηρεάσει μια ολόκληρη γενιά μεταπολεμικών ποιητών, με πολιτικό προσανατολισμό. Ο ίδιος κατά τη διάρκεια της χούντας δεν παρέμεινε σιωπηλός. Αντίθετα ανέπτυξε πολύ έντονη δράση και συμμετείχε σε αντιστασιακές ομάδες.

 

 

 

Ποιήματα του έχουν μελοποιήσει οι Μίκης Θεοδωράκης, Γιάννης Μακρόπουλος και Θάνος Μικρούτσικος. Μερικά από τα σημαντικότερα έργα του είναι οι Εποχές (1945), Υπέρ και Κατά (1965), Τα Ποιήματα (1941-1971) κ.α.

 

Το 1986 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 2002, λίγο πριν το θάνατο του, με το Μεγάλο Βραβείο Λογοτεχνίας. 

 

Στις 23 Ιουνίου 2005 φεύγει από τη ζωή, μετά από πρόβλημα στην καρδιά, το οποίο αντιμετώπιζε χρόνια.