Όταν κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών του εμφύλιου πολέμου της Ισπανίας τα δημοκρατικά στρατεύματα υποχωρούν προς τα γαλλικά σύνορα, παίρνοντας το δρόμο της εξορίας, κάποιος παίρνει την απόφαση να εκτελέσει μια ομάδα φρανκικών κρατουμένων.
Ανάμεσά τους είναι και ο Ραφαέλ Σάντσεθ Μάθας, ιδρυτής και ιδεολόγος της Φάλαγγας, ίσως ένας από τους άμεσους υπεύθυνους του εμφύλιου σπαραγμού. Ο Σάντσεθ Μάθας δεν καταφέρνει απλώς να γλιτώσει την ομαδική εκτέλεση, αλλά, όταν ψάχνουν να τον βρουν, ένας ανώνυμος πολιτοφύλακας τον σημαδεύει με το όπλο του και την τελευταία στιγμή τού χαρίζει τη ζωή. Το καλό του άστρο τού επιτρέπει να ζήσει στο δάσος, προστατευμένος από μερικούς χωρικούς της περιοχής, αν και πάντα θα θυμάται εκείνο τον πολιτοφύλακα με το παράξενο βλέμμα που δεν τον κατέδωσε.
Ο αφηγητής αυτής της παράξενης περιπέτειας από τον πόλεμο είναι ένας νεαρός δημοσιογράφος που προσπαθεί να ανασυνθέσει το ιστορικό πλαίσιο των γεγονότων και να ξεδιαλύνει το μυστικό των αινιγματικών πρωταγωνιστών του.
Το βιβλίο διηγείται την ιστορία της Ισπανίας από το 1939, μια εποχή σιωπής, ήττας, αβεβαιότητας: ήρωάς του –αντι-ήρωας– είναι ένας ακροδεξιός ιδεολόγος, συνιδρυτής της Φάλαγγας, με το ποιητικό όνομα Ραφαέλ Σάντσεθ Μάθας, ο οποίος, σαν από θαύμα, γλίτωσε την εκτέλεση στην οποία τον είχαν καταδικάσει οι εχθροί του.
Η ιστορία της «Διάσωσης του στρατιώτη Μάθας» είναι στην πραγματικότητα μια απόπειρα διάσωσης της συλλογικής συνείδησης κάθε λαού που γνώρισε τον εμφύλιο σπαραγμό και τη δικτατορία, μια απόπειρα θεραπείας της λήθης.
